asd
asd Vlaški Mozaik

Timoc Press - vlaška elektronska novinska agencija-posetite nas na www.timocpress.org uvek aktuelne informacije iz vlaške zajednice

Ko su Vlasi istočne Srbije?


Pod Vlasima se u severoistočnoj Srbiji podrazumeva rumunsko stanovništvo koje naseljava prostor severoistočne Srbije oivčen rekama Morava, Dunav i Timok.

Vlasi su narod koji pripada romanskoj grupi naroda, preciznije Dakorumunima. Oni u severoistočnoj Srbiji naseljavaju 154 etnički čistih i 48 mešovitih naselja. Na ove prostore doseljeni su početkom 18. veka sa teritorije današnje Rumunije, i to pretežno iz pokrajina "Țara Românească"(Kneževina Vlaška) i "Transilvania"(Transilvanija).

Srpske vlasti su ubrzo nakon doseljavanja Vlaha otpočele agresivan proces asimilacije, doseljenicima su zabranjena rumunska imena, prezimena su prevođena u srpska dodavanjem "ić" na kraju njihovih rumunskih. Rumunskoj crkvi je onemogućen rad. Ukinute su škole na rumunskom koje su funkcionisale u onim krajevima gde je bilo Rumuna(Vlaha) još od ranije, nakon raspada osmanskog carstva. Zabranjeno im je učenje sopstvene istorije, otežano očuvanje običaja. Ovaj proces je imao za cilj slabljenje rumunskog nacionalnog identiteta, stvaranje privremenog posebnog tzv. vlaškog a zatim tako oslabljeni identitet "prevesti" u srpski. Ovaj proces traje i danas. Vlasi odnosno rumunsko stanovništvo severoistočne Srbije jedno je od retkih manjinskih grupacija u Evropi koje ne samo da nemaju skoro nikakva manjinska prava, već su im uskraćena i neka osnovna građanska odnosno ljudska prava.

Bez obzira na zahteve susedne Rumunije i EU, Srbija odbija da Vlasima omogući osnovna manjinska prava i ne želi da ih tretira kao ravnopravne građane. Prema njima se i dalje primenjinu posebne mere agresivne asimilacije.

Na osnovu popisa stanovništva iz 2002. godine, Vlasima se, u severoistočnoj Srbiji, izjasnilo 40 054 lica, dok se blizu 4 000 njih izjasnilo kao Rumuni.


Vlasi Balkana

Vlasi Balkana-Na osnovu rada Teodora Capidana iz 1936 god.


Stvaran broj Vlaha je daleko veći. Procenjuje se da u severoistočnoj Srbiji živi između 250 i 300 hiljada pripadnika ove zajednice.

Većina Vlaha se na popisu etnički deklariše Srbima, što je posledica dugogodišnje asimilacije i odsustva korišćenja bilo kakvih manjinskih prava. Vlasi su govornici arhaičnih narečija rumunskog književnog jezika.


Lingvistička karta područija sa dominantnim dako-rumunskim dijalektom i pripadajućim sub-dijalektima rumunskog Jezika


Po pitanju narečija kojima govore, Vlasi se dele na 5  grupa:

a) Ungurjani

b) Carani

c) Munćani

d) Bufani

e) Banjaši (Romi vlaškog maternjeg jezika)




Ungurjani

Prvu i najbrojniju grupu čine Ungurjani. Termin „Ungurjan“ je prvobitno označavao čoveka rumunske etničke pripadnosti koji je živeo na prostoru nekadašnje Ugarske kraljevine. Ungurjani govore banatskim narečijem rumunskog književnog jezika jer su se preci današnjih Ungurijana doselili iz Temišvarskog Banata u XVIII, i naseljavaju prostor Braničeva, Mlave, Zvižda, Resave i Pomoravlja. Po jeziku i mentalitetu se nimalo ne razlikuju od Rumuna u AP Vojvodini.



Carani

Caranima smatramo Vlahe koji naseljavaju prostor Timočke i Negotinske krajine i Ključa. Govore arhaičnom varijantom oltenskog narečija muntenskog subdijalekta rumunskog književnog jezika. Naziv „Caran“ potiče od „Cara Rumunjaska“, što u prevodu sa rumunskog znači „rumunska zemlja“. Ovaj termin su Rumuni koristili kao oznaku za srednjevekovnu Vlašku kneževinu. Po svom govoru, običajima i narodnoj nošnji, Carani su identični sa Rumunima iz Oltenije odakle su se njihovi preci doselili u prvoj polovini XVIII veka.



Munćani

Etnografski, Munćani pripadaju Banaćanima, odnosno Ungurjanima. Naziv su dobili po brdovitom predelu Banata odakle su se, na prostor današnje severoistočne Srbije, njihovi preci doselili tokom XVIII veka. Govor Munćana spada u banatsko narečije rumunskog jezika, prožeto jakim uticajem oltenskih govora i predstavlja svojevrstan prelaz iz ungurjanskog u caransko narečije. Munćani žive u Crnorečju, Poreču i delom u Pomoravlju.



Bufani

Bufani su najmalobrojnija, ali, svakako, najzanimljivija grupa Vlaha. Žive u Majdanpeku i predstavljaju potomke doseljenika iz Oltenije. Bufani su, zapravo, ostrvo oltenaca u moru banaćana koji ih okružuju. Govor Bufana jeste, zapravo, oltensko narečije rumunskog književog jezika.



Banjaši

(Romi rumunskog maternjeg jezika)


Pod Banjašima su u Srbiji poznatiji Romi čiji je maternji jezik oltensko narečije rumunskog jezika. U Srbiju su, sa prostora današnje Rumunije, došli kada i Vlasi. Paradoksalno je da je kod njih, za razliku od Vlaha, u većoj meri sačuvana rumunska etnička svest. Prilikom etničkog identifikovanja, u prvi plan ističu jezik. Žive na širem prostoru Republike Srbije.